vorige bladzijde datgene dus waardoor zijn werk werd geïnspireerd en waarvan het de gestàlte is, blijft voor diezelfde talloozen een ontoegankelijk, onverstaanbaar geheim. Zij kunnen die visie, datgene wat hij met zijn verbeelding tot uitdrukking heeft willen brengen, slechts ,,begrijpen”, als het herleid is tot een formule, preciezer: tot een gemeenplaats, tot een skelet. Datgene wat het skelet tot een mensch maakte en dien mensch onderscheidde van andere menschen met een vrijwel zelfde skelet, is in die formule vergaan. Men kan Hamsuns visie wel tot een verstaanbare gemeenplaats herleiden, maar Hamsun is wezenlijk iets anders, en voor dat andere maakt men geen talloozen ontvankelijk. En dat is trouwens niet noodig ook. Het betreft een problematiek, die de talloozen toch niet verwerken kunnen. — De kunst heeft hetzelfde recht, voor de groote massa onverstaanbaar te zijn als de wijsgeer en de mysticus, die daarmee toch geenszins als zonder-reëele-levensfunctie, en dáárom als onvolksch, en dáárom als volksvreemd, en dáárom als waardeloos te verwerpen zijn.

6.

    De afwezigheid in het kunstwerk van een sociale tendenz, van elke sociale belangstelling ook, van elk politiek of maatschappelijk gericht zijn, wijst geenszins op een politiek of maatschappelijk indifferentisme. De groote mystici waren tevens mannen van actie, ontembare strijders, hard, helder, hartstochtelijk, doch in hun geschriften schijnt het vaak alsof gansch de wereld hen onverschillig laat, zoo exclusief schijnen zij dan bekommerd om de verhouding van de ziel tot God. Franciscus, deze in God verzonken mensch, dien wij blijkbaar alleen nog maar kennen als iemand die over God en de ziel sprak (zeer kinderlijk dan, of, euphemistischer: zeer angeliek, zeer poëtisch), was een mensch met een scherpen, reëelen, onbevreesden kijk op het heden en hier, en even onbevreesd (en verre van poëtisch) was hij in zijn spreken over (en tegen) de vertegenwoordigers van dat heden-en-hier. En een kunstenaar, die in zijn artistiek werk van alle maatschappelijke nooden en ellenden schijnt afgedwaald, om slechts de schoonheid van de dingen dezer aarde te openbaren, licht, helder, sereen, bijkans volgende bladzijde


220

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 09-01-2013