vorige bladzijde waarden en problemen niet meer wortelt; men kan betreuren, dat hij zoo vaak een ontwortelde is en dat ook zijn individualisme iets ontwortelds geworden is, maar de oorsprong van dit verschijnsel is niet zijn individualisme, de cultus van zijn ,,Ik”, maar dat dit ,,Ik”, dat wij steeds moeten eerbiedigen en als ons hoogste goed eeren, geïsoleerd raakte van de scheppende waarden des levens. Dàt, en niet zijn individualisme, werd evenzeer noodlottig voor zijn kunst als . . . . voor zijn ,,Ik”.

    Gemeenschapskunst wortelt in of worstelt met de groote algemeene waarden of algemeen menschelijke problemen des levens; Daarom verveelt de massa er zich bij, want de massa komt aan geen algemeen-menschelijke problematiek ooit toe. De collectiviteiten ,,haben immer nur nachgeahmt, was die originellen Geister geschaffen haben, ja sie haben das Geschaffene meist nicht einmal verstanden, wenn sie es nicht unmittelbar nutzen konnten, sondern die schöpferischen Geister meist verachtet, verfolgt und umgebracht oder verkommen lassen.” (Heinrich Schaller). Dat is ook het lot van elke waarachtige gemeenschapskunst. De gemeenschapskunst duldt wel een kunst voor de gemeenschap naast zich (en deze kan waarlijk zeer schoon zijn), maar de kunst voor de gemeenschap duldt slechts zelden een gemeenschapskunst die geen kunst voor de gemeenschap, doch slechts voor weinigen is. Een gave cultuur echter brengt beide voort!

5.

    De kunst houdt niet op een reëele levensfunctie te bezitten door het enkele feit, dat zij voor de groote massa onverstaanbaar, en daardoor ,,onvolksch”, is. Men zou dan vrijwel de heele Dietsche schilderkunst als nutteloos, en ,,onvolksch”, kunnen afwijzen. De bewondering van de massa voor de zg. verstaanbare kunst misleide ons niet omtrent het feit, dat die bewonderde bewondering een massaal misverstand betreft. Knut Hamsun moge voor talloozen verstaanbaar schijnen, door talloozen gelezen, zelfs verslonden worden - de levensvisie, de visie ook van elk zijner scheppingen, volgende bladzijde


219

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 16-01-2013