vorige bladzijde spellen, nog minder afdwingen, in een tevoren bepaalde, uitgestippelde richting dwingen. Het leven — en nog minder het wordende en toekomstige — laat zich nu eenmaal niet in een formule vangen, vast-leggen. Voor beide is het leven te zeer. . . . leven: ondoorgrondelijk, onvoorspelbaar, ontembaar, heerschzuchtig en eindeloos geschakeerd: persoonlijk. Een persoonlijkheid leeft altijd — waarheen het hem ook voert, ook òntvoert — zijn éigen leven. Dat is zijn recht, zijn plicht, — zijn dienen.

4.

    Was de afzonderlijke mensch slechts een willekeurig specimen van de soort mensch, geen mensch zou van den ander te onderscheiden zijn. Menschen echter zijn individuen, en daardoor herkenbaar, niet verwisselbaar, — onherhaalbaar ook. Elk menschelijk zijn is een persoonlijk zijn, d. i. een individueel (en dan ook altijd een allerindividueelst) zijn. Het type berust op een misverstand. Elk individueel zijn bevestigt zich in een individueelen (en dan ook altijd àllerindividueelsten) levensvorm. Deze levensvorm is niet slechts de feillooze plastiek, de meest concieze veruitwendiging van het individueele zijn; het zijn bestáát niet anders dan in een levensvorm en vormt daarmede een onlosmakelijke eenheid. ,,De mensch” bestaat niet; evenmin ,,het zijn”; en het individueele zijn bestaat slechts in zijn individueele gestalte. Daarom is ook elke levensvorm individueel, allerindividueelst — onverwisselbaar en onherhaalbaar. Is de levensvorm, waarin het menschelijk zijn gestalte neemt, allerindividueelst, hèt kunstwerk, waarin die individueele mensch zijn volledige expressie bereikt, zijn helderste formule, zijn meest nauwkeurige zelf-openbaring, de alleen hèm eigen atmosfeer, is dat eveneens. Het is per se en onvermijdelijk een allerindividueelste expressie.
    Allerindividueelst, als kenmerkend voor de expressie welke een kunstwerk is, impliceert dat ook een kunstwerk onnavolgbaar, onherhaalbaar, onmiddellijk herkenbaar, niet-verwisselbaar is. Het is dit allerpersoonlijkst, onvervreemdbaar, onimiteerbaar karakter van een scheppend oeuvre, dat ons doet spreken van een oorspronkelijk volgende bladzijde


216

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 09-01-2013