vorige bladzijde van toepassing is? Of, dwazer, wat wil men met dit woord in de nabijheid van Rembrandt als dit begrip ,,deugden” dekt als ,,zindelijkheid”, (hermetisch) ,,gesloten zijn voor bezieling”, ,,geringe vatbaarheid voor illusie en rhetoriek”, vrij zijn van minderwaardigheidsgevoelens en vrij zijn van ,,overwaardigheidsgevoelens”, besef van eigen gebreken en geringe neiging tot zelfverheerlijking etc. etc.?

    Men karakteriseert een volk niet zoomaar naar hetgeen de groote hoop op een bepaald moment aan ,,deugden” en ,,ondeugden” vertegenwoordigt (ook al duurde dit moment enkele eeuwen), maar naar het hoogste dat een volk (door zijn leidende persoonlijkheden, ,,door drijvers van étappe tot étappe opgejaagd”, en in zijn leidende persoonlijkheden) aan daden, deugden en hartstochten heeft kunnen opbrengen; men karakteriseert een volk naar het hoogste waartoe het in staat bleek. Dat is karakteristiek (dat ,,moment” ook), precies zoo als dat, en dat alleen, karakteristiek is voor den afzonderlijken mensch. Niet dat een mensch zoo vaak en zoo langdurig een burger kan zijn, is karakteristiek voor hem, maar de momenten waarin hij bewees ook het tegendeel te kunnen zijn (in hoeverre het tegendeel) typeeren hem. Déze momenten openbaren met name de krachten waarover hij daadwerkelijk de beschikking heeft.

    Vervolgens: het onderscheid tusschen de karakters van twee West-Europeesche volken. Dit verschil moet men m.i. niet allereerst zoeken in het complex overheerschende deugden. Immers, elk volk dat volk wil zijn, zichzelf, dat zichzelf wil realiseeren, moet hiervoor over precies dezelfde overheerschende deugden beschikken, n.l. over de deugden die dit zichzelf realiseeren mogelijk maken (ik kom op deze deugden nog terug). Als het Italiaansche volk zich heeft opgericht, dan dank zij het feit dat het deze deugden kon opbrengen én: dat het déze als overheerschend bleek te bezitten. Waren nu deze deugden karakteristiek, dan zou elk onderscheid wegvallen tusschen volken die zich eveneens oprichten en realiseeren, terwijl in werkelijkheid juist niets minder het geval zal blijken. Het verschil zal volgende bladzijde


13

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 04-01-2013