worden door haar dienstbaarheid aan de gemeenschap, dat hij, zónder verraad te plegen aan zijn hoog en zuiver persoonlijkheidsbesef, de paradoxale uitspraak kon doen: uw gemeenschap is alles, gij zijt niets, — een uitspraak, welke de vertegenwoordiger van het persoonlijkheidsbewustzijn slechts kon interpreteeren (en inderdaad ook zoo geďnterpreteerd heeft) als het ressentiment, de onmachtige wrok van een geestelijke onderwereld jegens wat geestelijk superieur is.
Een tweede essentieel verschil (en hier bereiken wij den omtrek der beide cirkels) is het navolgende: het gemeenschapsbewustzijn mondde onvermijdelijk in den politieken strijd, als zijn groote middel om zijn ideaal tot werkelijkheid te maken; het persoonlijkheidsbewustzijn kon dien heelen politieken strijd aan zijn laars lappen, — hetgeen het dan ook deed: tót het zijn geestelijke vrijheid (zijn groote middel om zijn ideaal tot werkelijkheid te maken) door dien politieken strijd bedréigd meende.
Wij staan met dit alles voor twee volstrekt verschillende werelden. Er wás, bij de vorigen, nu eenmaal geen verstaan en het kón er ook niet zijn — tenzij voor enkele zaken aan de peripherie van ons willen. Er was ook geen behóefte aan verstaan. Hun diepste belangstelling ging uit naar geheel andere zaken dan die, welke onze belangstelling hadden en kwam ook uit een geheel andere aandrift voort. Het heele probleem van de gemeenschapsorde en daarmede van de huidige revolutie, interesseerde hen niet, interesseerde hen niet wézenlijk, interesseerde hen niet vóór het tot hen ging doordringen dat hun persoonlijke vrijheid wel eens in het gedrang kon komen (men herinnere zich Ter Braaks eerste alarm in Forum). Eerst het verontrust besef dat hún wereld bedreigd ging worden, deed hen zich met onze wereld, onze revolutie bezig houden, negatief vooral, en slechts oppervlakkig, slechts de peripherie der revolutie beroerend. Het is geen bijkomstigheid, die men tusschen twee haakjes wel even aanstippen en toegeven kan — nl. dat zij weinig of geen begrip hadden voor de waarden „van bloed en ras, voor de verbondenheid aan traditie, aan volk en vaderland” en voor nog zoovele andere voor-ons-essentieele waarden; dat onbegrip was essentieel voor hen, exponent van hun diepste levensbewustzijn, en het beteekende een onbegrip voor wat bij óns essentieel was en voor óns levensbewustzijn bepalend. Het is eenvoudig absurd te veronderstellen, dat het alleen of hoofdzakelijk dat z.g. „revolutie-proletariaat” was, dat hen in hun afzijdigheid deed volharden. Omdat zij geheel ándere interesses hadden en in een geheel andere wereld leefden, daarom konden zij het probleem van de massa in een revolutionairen strijd niet normaal en menschelijk verwerken; en dat zij dit niet aldus konden verwerken, bewijst slechts, dat elk strijdbaar en strijdend gemeenschapsbewustzijn — met deszelfs meest elementaire ervaringen — hen vreemd was gebleven. Neen, in dat afwijzen van het revolutie-proletariaat sprak heusch nog wel iets anders en méér mee dan een beduchtheid voor het lot van hun aristocratische waarden! En omdat zij, au fond, geheel andere interesses hadden, daarom ook vindt men de geschriften der werkelijke denkers van het nieuwe levensbewustzijn, der werkelijke scheppende geesten van het nieuwe politieke denken nergens in hun beschouwingen vermeld, en vermoedelijk vond men die geschriften ook nergens in hun boekenkast..... Inderdaad, zij zagen — terecht of ten onrechte — hun aristocratische waarden in handen van het gemeen verpooieren, maar veel karakteristieker voor hen was, dat zij er zich geen oogenblik rekenschap van hebben gegeven hoe een leidende revolutionaire élite zich tot die aristocratische waarden verhield, wat er in háár handen met die waarden gebeurde. Want die élite was er toch óók! Het waren toch, god beter ’t, niet allemaal pooiers! — Maar we gaan verder:
Omdat zij geheel andere interesses hadden, daarom vindt men de vele en essentieele problemen eener gemeenschapsorde in hun ge-

















aangemaakt: 26-10-2012 Copyright © 2012 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 28-10-2012